LUSHNJA PORTAL
MIRSEVINI NE PORTALIN LUSHNJAR
ForumPortalliCalendarGalleryPytėsoriKėrkoGrupet e AnėtarėveRegjistrohuidentifikimi

Share | 
 

 pjesa e katert mbi Paganizmin ne popujt e vjeter te Epirit

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė 
AutoriMesazh
aleko prifti
Antar i ri
Antar i ri


Numri i postimeve : 7
Join date : 04/06/2010

MesazhTitulli: pjesa e katert mbi Paganizmin ne popujt e vjeter te Epirit   Tue Sep 28, 2010 6:29 am


Me interes eshte edhe shkrimi i Plutarkut kur tregon se si e shpetuan foshnjen dyvjecare, birin e mbretit te tyre Pirron e Epirit, ketij mbreti te ardhshem mollos duke e cuar tek fqinjet taulante pasi e kaluan ne nje lum te rrembyeshem. Ai shkruan …keshtu pra shkoi shume kohe, derisa nje nga njerzit e Pirros e zgjidhi ceshtjen ne kete menyre, mori nje levozhge dushku dhe mbi te shkroi hallin qe i kish gjetur si dhe fatin e Pirros se vogel. Kete levozhge e mbeshtolli dhe ja u hodhi njerve matan lumit. Keta pasi e muaren dhe lexuan letren kuptuan se puna qendronte e veshtire dhe se nuk priste, prandaj shpejt prene dru dhe duke i lidhur bashke u hodhen pertej. Muaren foshnjen dhe e kaluan ne anen tjeter, rastesisht ai qe e mbarti i pari quhej Akil e mori Pirron, pastaj e muaren edhe te tjeret me radhe dhe shkuan pertej lumit.
Se cili ka qene ky lume ne taulanti nuk dihet por te gjitha mundesite i ka lumi Apsues, kete mendim e perforcen edhe nje emer teper i vjeter i nje fshati aty prane ku kalonte dikur lumi, mbase ne kujtim te kesaj ngjarjeje, fshati mban emrin Pirra ne kujtim te Pirros se Epirit ne Myzeqe.
Burimet greke, romake, sllave, turko arabe qe flasin per Ilirine edhe pse jane nder te vetmet qe njohim deri me sot prap nuk jane aq te besueshme por te njeaneshme dhe shpeshhere keqdashese. Kjo eshte e kuptueshme se u kane sherbyer qellimeve te caktuara te ketyre vendeve neper kohra te ndryshme, por mbi te gjitha ato jane kontradiktore per nje mendje e llogjike te kujdesshme shkencore.
Mendimet e vjetra greke mbi gjeografine dhe historine po ti shikosh e analizosh me vemendje kane vlere njohese te njeanshme sepse botkuptimi grek nuk njeh e perfill pothuajse asgje qe del jashte interesit e qender botes se tyre. Ne kete konfuzion e platforme te tyre ata kane nxjere mjaft mori interpretimesh, nderhyrjes, shtremberimesh gjithmon sipas interesave te paracaktuara gje qe eshte konstatuar nga mjaft studjues neper shekuj kur jane mare me keto probleme.
Ne tashme dime se pak autore te antikitetit kane njohur nga afer popujt e rajonet e Ilirise duke i shetitur e pare vete nga afer keto vende e popuj. Shume te tjere edhe pse me dije te mira shpesh here duke iu referuar vetem shkrimeve dhe disa objekteve ne te shumten e rasteve kane hamendesuar dhe shtuar mendime duke u larguar nga e verteta dhe ngaterruar me shume trajtimet per zgjidhje objektive.
Greket e qe motit kishin nje urrejtje tashme te dekumentuar ndaj popujve te tjere jo greke por sidomos kundrejt popujve te veriut qe ata me percmim i quanin barbare, gjigande, lapite, minotaure. Ajo urrejtje dhe ai percmim i tyre eshte e kuptushme se ishte dhe eshte edhe sot e pameshirshme e eger dhe e perhershme. Eshte nje urrejtje qe u drejtohet vecanerisht popujve te shumte fqinje, te Ilirise dhe fiseve te tyre.
Pellazget hyjnore krijuan perendite e tyre qe jua transmetuan me vone popujve te tjere dhe mithet eshte e shpjegushme se jane tregues i shoqerizimit te njeriut pra eshte nje hap i madh qe e shkeput njeriun nga jeta e eger por jeta dhe ligjet e natyres i udheheqin edhe ne jeten shoqerore me nje pershtatmeri ekuivalente.
Historia, arkeologjia, linguistika, toponomastika si shkenca tek ne, nuk i kane thene te gjitha, ato kane shume per te bere, ne rrugen e veshtire qe tani e kane nisur.
Askush nuk ka mare mundimin te shpjegoj kuptimin e emertimeve te fiseve te vjetra ilirike. Edhe ndonje mendim qe eshte dhene eshte me teper nje shpjegim vulgar, deshire apo hipoteze.
Eshte per te ardhur keq se shume historianeve, arkeologeve, gjuhetareve e studjuesve te huaj por edhe te taneve nuk e kane pare faktin e thjeshte qe shume emra te fiseve ilire po ti shqyrtosh sipas origjines se onomastikes helene por edhe latine jane emertime djallezore apo mos tjeter te mbushur me percmim te thelle. Ne te vertete te gjitha keto emra, kur perkthehen drejt pothuajse gjithmone te sjellin nder mend percmim fyeres dhe ofendim.
Por eshte hedhur mendimi se emri mollos vjen nga greqishtja e vjeter qe do te thote i trashe, barbar por sa qendron kjo si e vertete kur dihet se greket e dikurshem e perbuznin cdo gje qe nuk ishte greke. Per kete kemi dhe nje fare konkluzioni qe nxjerin studjuesit.
Ne nje shkrim te studjuesit italian Enzo Riko, ai analizonte e parashtronte me te drejte ne vitin 1971 kete problem dhe delte ne nje konkluzion interesant persa njohim per disa nga fiset ilire te koherave te vjetra, mua me interesonin ato qe kishin banuar ne teritorin e sotem te Myzeqese dhe zonave per rreth saj.
Taulantet qe jetonin ne teritorin e dikurshem Vlore-Durres-Berat pra ne teritorin e Myzeqese se sotme sipas grekeve jane kokeforte e te rrepte (taulantos e tulantos, i vrazhde e kokeforte). Se sa qendron kjo vetem ata mund ta kuptojne dhe ne vlersojme lart faktin qe keta taulante i pranuan pa lufte kolonet tregtare e artizane greke ne teritoret e tyre, pra tregojne civilizim. Por kokeforte duhet te kuptojme qe ata asnjehere nuk ju nenshtruan heleneve dhe nuk i lejuan ata te hyjne ne brendesi te vendit
Parthet sipas grekeve te vjeter thuhet se ishin te c’burreruar, c’vetnuar, te virgjer kete emer ata e perdorin edhe sot vet ne kuptimin te virgjer. Nuk hyjme me ne thellsi te argumentit per vet faktin se emri parthe eshte emer ilir qe do te thote i bardhe, i paster, te lare. Straboni shkruan per ta dhe taulantet perreth malit Talar (Tomorr) dhe eshte ky emer i ngjashem me emrin qe perdorin greket (parthine - e virgjer). Mendohet se edhe emri i mevonshem sllav i fshatit Zhelizhan prane Lushnjes, ne vendin ku dikur ishin Parthet me qendrat e tyre ka po kete kuptim.
Asqelasit ishin fise qe jetonin ne Taulanti ne pjesen e poshtme te derdhjes se lumenjeve Shkumbin e Seman, mendohet se banonin ne zonen e Karatoprakut te sotem, ne mesjete ky teritor quhej Tomonishte (nen uje). Ne greqisht fjala qelas ka kuptimin bark dhe ne rastin tone mund te themi se kemi te bejme me banoret qe jetonin me pare prane bregut te detit ne teritorin e taulantise qe quheshin bryge sipas Strabonit ne librin Gjeografia vellimi i VII-te faqe 326.
Per Atintanet fisi i vjeter qe banonin ne Mallakastren e dikurshme pervec Bylineve, po ta shikosh drejt emri i fisit Antintant vjen nga fjala e vjeter helene qe ka kuptimin jane te pa ndere (Atintes-i pandere). Se sa qendron dhe ku e mbeshtesin nuk kemi deri me sot dekumenta dhe trajtime.
Mallakastra–Keshtjelle e bute nga Malla-e bute (ne greqisht), kastra-keshtjelle (ne latinisht male-e keqe, e eger), ne sllavisht Mala i vogel dhe kastra keshtjelle.
Moloset-Mollosia mendohet se banonin ne krahinen e Janines se sotme. Me pare ilirisht quhej sic e gjejme ne dekumenta te vjetra me emrin Adania, por kuptimi grek eshte jane budallenj, te trashe, te cmendur nga fjala (Molos-idiot ne greqisht) por ka mendime se vjen nga fjala mal, malsi, malsor por ka edhe te tjere qe thone se vjen nga fjala greke milo, milos qe do te thote shqip flas, me fole pra molosi vendi ku flasin profeteshat e orakujve, ku dhe sot kemi fjalen perbuzese qe trajtova me lart Mollois, flas, tregoj, them, sajoj ne kuptimin me te plote.
Abrit e krahinave si Lezhe, Mirdite, Kruje jane (abros- te zhburreruar ne greqisht)
Plerei jane mendjemedhenj, fudull e te krekosur (Pleros-i krekosur ne greqisht)
Ardiejte ne zonat bregdetare jane te piset, vete deti eshte nje gji i mbyllur ku derdhen gjithe ujrat dhe ndyrsirat (Arda-Ndyresire ne greqisht)
Enkelejte qe banonin ne krahinat Korce, Pogradec, Kolonje sipas grekeve te vjeter jane te vetmit per tallje (Engelao-Thumbues, Talles, Ironik, Shqotites ne greqisht)
Pirustet ne Dardani, ne Kosoven e sotme jane zjarrvenes (Pyros-zjarr ne greqisht)
Nestet jane te uritur qe rrine pa ngrene. (Nestos-Argjerues ne greqisht)
Penestet qe banonin ne luginen e drinit te Zi, ne zonen e Dibres dhe Matit jane skllever ne pune (Penestes-skllav qe punon ne fushe)
Mezete jane te molepsur (Mezzos-qese e herdheve, gonorrik ne greqisht)
Peonet fise qe banonin ne luginen e Vardarit ne Maqedonine e vjeter sipas grekeve te vjeter jane loqe (Peos-organ mashkullor ne greqisht)
Kaonet prane Thesproteve jane koqe (Kaon–testikul, dial, kajon ne greqishten e vjeter)
Te gjitha keto por edhe shume te tjera qe nuk po i rreshtoj ne kete shkrim duken ne pamjen e pare sikur jane shakara, por ato duhen trajtuar jo vetem ne peshen e ngarkesave politike, konflikteve luftarake, ekonomike e kulturore por dhe ne konteks me qendrimet e banoreve te vjeter te Ballkanit. Por po ti shikosh ne konteks te kohes kur jane etikuar dhe shkruar ne histori mbase kur etnosi Helen e kish mare veten e po bente histori dhe kish mare me te miren me te qendrushmen nga kultura pellazgjike dhe ilirike e po ngrinte nje kulture te re si kollone per brezat dhe kulturat e tjera te mevonshme kuptohet marrezia dhe djallezia e perdorur.
Keshtu ka shume mendime e arsyetime qe historianet greke nuk mund te sherbejne si shtylla mbi te cilat te ngrihet drejt historia e bashkesis se ilireve dhe popujve te tjere te botes se vjeter. Edhe vet Europa sic kane shkruar quhet nga helenet e vjeter ndyresire, gjithe popujt e Europes jane barbare. Keshtu ne kete trajtim edhe Shqiperia e lashte eshte e kuptueshme se nuk perjashtohet nga ky realitet historik.

Herodoti vazhdon ..duke kerkuar kam zbuluar se emrat e hyjnive kane ardhur nga barbaret dhe se ritet i kane mesuar nga pellazget.
Pindi eshte mali i thirrjeve, Tomorri eshte mali i besimit dhe Valtu ai i ankesave.
Ne do te vazhdojme me tej trajtesen per Dodonen dhe Tomorrin sipas autorve te vjeter per te gjetur te fshehuren dhe jo te humburen se ajo ne fakt ekziston, ne e shikojme por nuk i bejme lidhjen e plote per arsye qe do e trajtojme me poshte.
Po kemi edhe autore te tjere si Eustathi, Didymos qe theksojne se …krahina e Dodones gjendej me tej nga veriu i Thesprotise ne vend te ftohte”
Thesprotos eshte emer helen dhe ka kuptimin Thes-vend dhe Protos-i pare pra vend i pare, te rendesishem, te paret. Por si duhet te kuptijme te paret, si fis i vjeter e i rendesishem qe drejton apo si njeres te paret qe njohen e respektuan perendite e Dodones. Ne kete drejtim mund te komentosh shume.
Pindari ndermjet te tjerash shkruan ..qe prej Pindit e kundrejt mjaft larg, afer Peoneve jane dhe malet Dodoniane. Po le te shohim pak me gjere sot me ato te dhena qe na bien autoret e vjeter se ku shtriheshin iliret paone qe te mundesojme edhe gjetjen e konkrete te maleve Dodoriane dhe te vet Dodones.
Paonet shtriheshin ne zonen e Vardarit deri ne kufijte e Dardanise. Keshtu kuptojme se ata shtriheshin ne veri te fiseve ilire qe dalin me vone si organizime politike dhe formacione te bashkuara dhe bejne emer ne histori si Enkelenjte dhe Deseratet
Te shohim kur doli dhe pse doli ky emer i ri Deserat i nje fisi qe ka bere emer ne histori, si quheshin me pare dhe ku shtriheshin, c’fare historie kishin. E theme kete sepse faktet tregojne se ky emer doli kur po venitesh e po harrohesh emri tjeter Dodone, si emer kuptohet per here te pare na del gjate pushtimit romak. Dhe dallojme nje etimologji te perafert midis emrave Dodone (shqip duam, deshirojme, kerkojme) dhe emrit Deserat (latinisht do te thote, deshirojme, duam, kerkojme) e me tej emri Liuba, Liubesha, Liubofsha (nga sllavishtja qe ka te njejtin kuptim me emrin shqip dhe ate latinisht qe trajtuam me lart si Dua, Deshiroj, Kerkoj). Keto emra i gjejme me te shpeshta se ne cdo krahine tjeter te vendit ne zonen e Tomorrit e perrreth tij aty ku kerkojme Dodonen dhe aty gjejme me vone te vendosur Deseratet.
Deseratet kishin shume qendra te degjuara, si Dodonen, Antipatrene, Dimalin, qytetin e Pelionit (Selca e sotme ne Moker, emer qe vjen nga sllavishtja qe do te thote qender qyteti)) a nuk na kujton ky emer Pelion pellumbeshat, plakat, profeteshat e orakullit te Dodones. Pelioni shtrihej me ne veri lindje te Tomorrit ne perendim te liqenit te Ohrit. Dhe ne lindje te Ohrit shtriheshin Peonet sic shkruajne autoret e vjeter.
Eskili e konsideron Dodonen si qytet ne Molosside, por per ke molosi behet fjale ate ne Janine apo ndonje tjeter sic eshte ajo qe ndodhet jo shume larg, ne veri te Tomorrit prane Suloves. Por nuk perjashtohet mundesia e levizjes se fisit ne kohra te largeta nga veriu per me ne jug prane Janines, por sidoqofte gjurme te kesaj levizjeje mendojme se ekzistojne.
Qe Dodona nuk eshte ne mal kjo kuptohet nga te gjitha shkrimet e vjetra, por ajo eshte e shtrire, e vendosur e rrethuar prej malesh te larta.
Dodona per me teper jo se ishte vendosur ne nje vend te larte por qe e rrethuar nga male te larta, gje qe perputhet edhe me realitetin sic e pershkruan Plini kur shkruan ne (Histoire Naturelle livre V Paris) Historine e natyres vellimi i V-te botuar ne Paris.
Perse studjuesit greke heshtin, nuk e trajtojne drejt dhe nuk vazhdojne kerkimet e metejshme rreth Dodones se Janines. Kjo ka arsye te kuptushme se nuk i intereson politikes se ndjekur neper shekuj te grekeve kur cdo gje me pare e kane mare dhe quajtur greke, kurse faktet tregojne me bindje te plote se kerkimet e periudhes pellasgjike prane kesaj kryeqendre te botes se vjeter nuk do tu sjelle asnje perfitim per panhelenizmit qe ata mundohen te krijojne.
Me studjuesin Dhimiter Pilika i cili per nje pe
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Shiko profilin e anėtarit
 
pjesa e katert mbi Paganizmin ne popujt e vjeter te Epirit
Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye 
Faqja 1 e 1
 Similar topics
-
» Halit Bogaj: Sali Zogiani - Anekdota
» "Dublinasit" Pjesa e I
» Historia e lashtė
» Selim Hasanaj: Tė dihet e vėrteta, historia e dy familjeve
» Dasma Shqiptare

Drejtat e ktij Forumit:Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi
LUSHNJA PORTAL :: Besimet fetare :: Pyetje mbi fete-
Kėrce tek:  
Create a forum on Forumotion | © phpBB | Forum mbėshtetės | Report an abuse | www.sosblogs.com