LUSHNJA PORTAL
MIRSEVINI NE PORTALIN LUSHNJAR
ForumPortalliCalendarGalleryPytėsoriKėrkoGrupet e AnėtarėveRegjistrohuidentifikimi

Share | 
 

 Disa tempuj te vjeter ne Myzeqe, Barbullinja, Bubullima, Babunja, Divjaka dhe Krakulli

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė 
AutoriMesazh
Avram Mitro Xhumara
Antar pjesmarres
Antar pjesmarres


Numri i postimeve : 45
Join date : 11/01/2010

MesazhTitulli: Disa tempuj te vjeter ne Myzeqe, Barbullinja, Bubullima, Babunja, Divjaka dhe Krakulli   Thu Apr 29, 2010 6:22 am

Pjese nga shkrimet Myzeqeja dhe mistere Shqiptare
Te autorve Llaqi dhe Mihal Jano
Barbullinja, Bubullima, Babunja, Divjaka dhe Krakulli
Disa emra e tempuj te vjeter ne Myzeqe qe duhen vlersuar per historine Shqiptare.
Kujdes duhet i nderuar lexues ne trajtimin per kuptimin e etimologjise se emrave qe na vijne nga shekujt dhe shmangia e vulgaritetit te trajtimeve te tyre. Mos u habitni kur shikoni se neper shekuj emrat tane jane transformuar dhe shfaqen te shqiperuar mes enigmash qe na mundojne per ti kuptuar duke krijuar shpesh here fjale me ngjyrime te reja per nga kuptimi. Akoma gjuhtaret tane nuk kane mundur te percaktojne teorikisht e praktikisht rregullat e evolimit te tyre. Keshtu eshte…
… duke njohur disi evolimin e mundshem te gjuhes shqipe neper shekuj, huazimet gjuhesore te fqinjve, ku gabimet ortografike jane te pashmagshme dhe kur dihet se jane shkruar ne gjuhe te ndryshme si ajo greke e vjeter dhe e re, latine dhe italiane, sllave protobullgare e serbe apo turke qe kane alfabete dhe fonetike edhe midis tyre te ndryshme eshte e kuptueshme veshtirsia ne kuptimin etimologjik te fjales. Gabimet rriten po ti shtosh ketyre edhe deformimin nga shqiptimi i mundshem qe ndryshon nga zona ne zone e deri fshat me fshat me dialekte qe i humbet kuptimi fillestar cfaredo lloj emri te regjistruar kur asnjehere nuk i gjejme njelloj ne harta dhe dekumenta te vjetra e te ndryshme.
Autoret
Emrin Devoll e ndeshim qe ne kohet e vjetra ne forma te ndryshme te shkruara nga autoret antike ne gjuhen greke dhe latine por me etimologji te njejte ne rrjedhen e shekujve edhe pse erdhen te tjere pushtues e popuj ne keto ane te vendit tone.
Me pare ne kohet antike thone disa studjues Devolli quhej lumi i Eordise, sepse kalonte neper krahinen me emrin Eordhie ose Eorditi. Po ku ndodhej ky vend, ky rajon qe quhej Eorditi. Kuptohet sipas te dhenave te autorve antike se ky rajon ishte larg ne perendim te liqenit te Ohrit prane te cilit banonin fiset e lyhniteve (emrin e vjeter e mban sot fshati i Lihnit buze liqenit te Pogradecit) dhe enkelenjve, ne Taulanti dhe jo ne lindje te Ohrit ku gjendet sot zona e Devollit.
Ne kohet e vjetra shkruan mitropoliti i Beratit Anthimio ne vitin 1865 Taulantia perfshinte edhe Orestiadhen, Emiliotidhen dhe Eordene. Ky vend ne vazhdim u quajt edhe Epir i Ri sic shkruan ne Geografin e tij Meletiu po keshtu kuptohet nga fjalori Historiografik i Nikolla Lorentit botuar ne Vjene ne vitin 1837 si dhe ne Kronografine e Epirit shkruar nga P. Aravantinoi.
Ka disa trajtime gjeografike ku shikojme qe ka barazvlershmeri midis emertimeve Albania ose Eordia, Eorditi (vend nga lind dielli, ku vjen dielli, ku zbardh, agon dita e tjera kuptime per te bardhen)
Kush eshte rajoni Eordeti, Eordia, Eorditi, Eordene qe permendet nga autoret antike dhe cfare perfitojme nga kjo e dhene.
Eorditi, Eordei eshte zone ne jug te Partheve shkruan Polibi dhe me vone Ptolemeu ku permend ne kete zone tre qytete si Skampa, Debona dhe Daulia.
Por cdo te thote Erditi dhe nga cila gjuhe vjen kjo fjale dhe cila eshte etimologjia e saj. Eshte emer i vjeter pa dyshim ilir dhe pa i trajtuar me pare nga studjues te huaj apo shqiptare qe vetem e permendin.
Eorditi (erth dita, nga vjen drita) eshte emri i perendeshes ilire te Drites ashtu sic ishte Apolloni tek helenet dhe ne kete zone ilire ka mjaft emertime te lashta pagane por edhe kristiane qe lidhen me respektimin e kultit te Diellit dhe Drites.
Mendojme duke u nisur nga gjithe te dhenat qe jepen si zone ne jug te Partheve na del se Distrikti Eordeti perfshinte zonen Elbasan, Sulove, Darsi, Dumre dhe Myzeqe ne kohet e vjetra dhe kishte tre qendrat e medha te degjuara por dhe mjaft qytete te njohura si Corragumi, Geriniumi, Orgesium, Dimalium, Chrisandrio e tjera tashme te njohura.
Keshtu emrin Erditi duhet ta kuptojme dhe ta marin si teritor dhe jo si emer fisi ne Iliri, mendimet e tjera jane hamendje, deshira dhe shtesa hipotezash qe nuk qendrojne.
Kuptimi shqip i saj eshte Eor, Erdh (me ardh, vjen) dhe Dia, Dhia, Diti (dielli, drita, dita) dhe nderohej ky kult ne jeten e perditshme ne tempuj te shumte te zones, kishte dhe qytetin per nder te ketij shenjti qe quhej Chrisandria (Diell i arte, Drite e arte). Ky qytet gjendej porsa lumi delte ne fushen e Sellopise ne Taulanti (Myzeqene antike) prane Fiersheganit te sotem. Gjurmet e tij i gjejme prane fshatit Cukas (vend i ngritur) ku akoma dhe sot ruhet ky emer i kohes se paganizmit ne trajten qe i dha krishterizmi por me te njejten etimologji ne formen Shen Ilia qe mban tempulli i vjeter orthodoks aty prane kodres se njohur historike.
Per ne tashme emri me i vjeter qe njohim per Devollin eshte Deboli qe mban nje qytet sipas Ptolemeut ne shekullin e II-pas Krishtit. Po ku e vendosin studjuesit kete qytet, nga cila te dhena jane nisur dhe ku duhet ta kerkojme sot. Per kete duhet te kemi parasysh edhe disa rregulla gjuhsore fonetike dhe shkruese te fqinjeve tane qe kishin shkrimin dhe na i sjellin keto dekumenta ku grema v, p, b, m ne shume raste ndryshojne fonine, zerin midis dy popujve fqinje dhe i shmangen etimologjise reale duke na prure ne mjaft raste pershtjellime ne trajtim.
Ketij emri te vjeter Deboli disa i japin kuptime nga shpjegimi popullor (vulgar) ne formen Dhevjellesi, Dheprures, Dhesjelles (De-dhe-toke dhe boli-voli-nxjer, sjell, bie) qe edhe mund te qendroj prane te vertetes si kuptim procesi. Rruga qe pershkon ky lume kalom neper toka te mira dhe te buta, gjate rreshjeve ujrat e shumta marin me vete dhera dhe eshte ky lum qe historikisht ka krijuar mbathje te shumta ne Myzeqe ne krahasim me lumenjte e tjere.
Me pas ky emer Deboli humbet ne mjergullat e vjetra te histories sone por na del nje emer tjeter i perafert ne formen Debona po ne zonen e Erditit sipas autorve te vjeter qe une e kam trajtuar ne shkrimet mbi emertimin e njejte te nje fisi taulant nga autore te ndryshem qe e gjejme ne format Parthet, Galanet dhe Albanet duke e mare si sinonim te emrit ilir partha (i bardhe), emrit helen galar (i bardhe, qumeshtor, gelqeror, qellor) dhe emrit latin alba (i bardhe). Pra emri Debona qe mban qyteza ne Taulanti eshte sinonim i se bardhes, debores per shqiptaret dhe te huajt ashtu e kane shkruar sic i kane pare, degjuar dhe njohur ne ato kohra. Pra emri Debona eshte sinonim i emrave Partha, Galani, Albapolis dhe se fundi i emrit sllav Belshit. Kete emer Debona nuk duhet ta njehsojme me emrin e Debolit apo Deabolit, Barbullit dhe Djallit qe kemi mare ne kete studim.
Shume kohe me vone ne mesjeten e hershme e gjejme mbase kete emer Deboli ne formen Diaboli qe kuptohet qe eshte i njejte edhe me formen Deapolis (qytet i zotit, diellit, perendis se diellit), Theopolis (qytet i perendis, zotit, diellit. Dihet tashme qe emri Dia eshte i perendis pagane Diell ne ilire me te gjitha atributet e tij si drit, dite, ndrin, dieg e tjera qe kane vend dhe hapsire te gjere edhe ne gjuhen e sotme shqipe kurse ne helenishte eshte huazim i mbetur nga ilirishtja thjesht Dia me kuptimia perendi e diellit, zoti diell krahas emrit te njejte grek Ilio, Helio qe ata edhe sot quajne diellin. Por ketu na vjen ne perforcim te kesaj teze edhe emri i mevonshem Bozhigrad qe i vune sllavet nje qendre ne kete zone si vazhdim i tradites vendase qe ka te njejtin kuptim si qytet i zotit, qytet i perendise. Keshtu nderrmjet emrave qe njohim ne vazhdimsi Deboli, Devoli e Deavolis, Deapolis, Deabolis ka dhe nje nje afersi etimologjike te pranushme ne arsyetim.
Por nuk duhet harrojme se asnjehere fjala De, Dhe nuk eshte e njejte me Di, Dhia dhe kane etimologji te ndryshme. Ato jane fjale pellazgjike dhe kane kuptimin sic e trajtuam me lart De-dhe-toke dhe Dia-diell, drite po keshtu jane dhe perendi te rendesishme qe nderohen me tempuj te vecante nga popujt e vjeter te Ilirise.
Ne gjuhen e shkruar boli-poli-voli (me kuptimin shqip shume, plot) eshte fjale e vjeter pellasgjike dhe quhet qyteti dhe kjo fjale qytet, nuk eshte emer ilir po eshte e huazuar nga gjuhe te tjera si keltishtja qe e quan siti, citi.).
Ne kete kuptim zona e Devollit me toka te mira e te begatshme e ka te justifikuar emrin antik dhe qytetin me emrin Deboli-Depoli (qytet i dheut, vendit, tokes se mire, qytet i perendise)
Ky emer i vjeter Deboli me te gjitha format qe e gjejme te shkruar ne gjuhet e vjetra si Deaboli, Deabolis, Deavolis, Dievolis, Diaboli, Diamonis, Euali, Epasa, Drevale, Jevali, Diavali, Devoli, Bargulum dhe ne rrjedhen e poshtme kishte emra te ndryshem si lumi Grabova, lumi i Barbullinjes, lumi i Gogolasit, i Karavastase, i Pirgut e tjera na con ne konkluzionin tjeter se emri Dea eshte edhe kuptimi i Apollonit sic eshte Dea i Butrintit. Po keshtu edhe format Dia qe i gjejme ne keto emra eshte i kuptimit Diell per iliret dhe ketu shohim se ka edhe nje afersi etimologjike me emrin tjeter te vjeter Eorditi te perendis ilire te Drites dhe me emrin e qytetit te tempullit te diellit qe quhej Chrisandio (diell i arte).
Por mund te dallojme fare lehte se mjaft nga keto emra qe mbart lumi kane edhe pse ne gjuhe te ndryshme te njejtin kuptim etimologjik ne vazhdimsi si Diavolo ku ne latinisht quhet djalli, Bargulum, Barbullinje ne sllavisht quhet djalli, Gogolas ne gjuhen shqipe quhet djalli kurse ne gjuhen greke djalli quhet Satana dhe i shqiperuar ne formen Shejtan emer te cilin disa e lidhin edhe me emrin qe mban se fundi lumi Seman.
Edhe lumi Devoll qe vinte nga lindja dhe pershkonte permes Eorditin, kete zone te dendur e te njohur me mjaft qytete te lulezuar, per jete te gjalle politike, ekonomike, kulturore dhe luftrash te shumta me helenet, maqedonasit dhe romaket duke bere emer te nderuar ne histories e vjeter ilire do te mbante emrin e simbolit te vendit.
Por a eshte pas pushtimit romak emri i Eorditit i zevendesuar me emrin Deaboli se ne fakt ka nje te vertete dhe lidhje midis ketyre emrave ilire. Dekumentat na e sjellin emrin e Eorditit deri ne para mesjete kur erdhen popujt proto bullgare dhe bene zevendesimin e emrave me te vjeter ilir, helen dhe latin ne keto treva. Emrin e vjeter Eorditi qe e gjejme ne shqip edhe ne formen Tomiri, Tomiriz (vende te mira ne shqip) ata e zevendesuan me enrin Dumre (Dobre vend i mire), emrin Partha, Alban, Debona me emrin sllav Belesh qe ka te njejtin kuptim me ata te meparshmit dhe emrin Deboli me emrin Barbull por qe ruajne etimologjine edhe ne kete gjuhe.
Emri Deboli, Diaboli nuk eshte grek as dhe latin edhe pse e perdorin sot ashtu si greket edhe e popuj te tjere, por eshte emer pellazgjic, ilir qe shpjegohet edhe me ekzistencen e shume fjaleve shqipe qe e kane kete emer Dia rrenje etimologjike ne krahasim me popujt e tjere.
Greket diallit i thone satana, Latinet e quajne Diavolo, popujt sllave e quajne Barbull, neolatinet e quajne Balaur, Drakul kurse ne shqip ne i themi Diall si ne kohet ilirike por perdorim edhe huazimet shejtani nga greqishtja, por edhe dreq nga drakula e neolatineve, demon, balaur, lanxar, gogol e tjere te huazuar nga gjuhe te ndryshme.
Por une si shume te tjere shtroj pyetjen se a ka patur ndonje emer tjeter ne kohen, hapsiren historike midis emrit te pare qe njohim Deboli dhe emrave te tjere qe na japin dekumentat bizantine ne shekullin e XI-te ne formen Deaboli. Kemi ketu edhe nje hapsire kohe historike te popujve protobullgare qe na kane lene mjaft gjurme. Nuk eshte aspak absurde sic shprehen disa studjues te shpjegosh mjaft emra te perditshen te shqiperuar nga sllavishtja, kur dihet tashme se ato vet e kane etimologjine nga kjo gjuhe dhe mos ti kerkojme gjetiu se nuk ekzistojne. Por edhe etimologjia e mjaft emrave protobullgare eshte vazhdim dhe pershtatje e emrave te meparshem te njohur te kesaj treve ilire.
Keshtu sic u shnderruan emrat Eordit ne Dumre, Alban u sllavizuan ne formen Belesh edhe emra te tjere ilire si Daulia, Deboli ne emrin sllav Barbull qe do te thote Diall ne gjuhen protobullgare. Keshtu duke vecuar ceshtjen kemi se emri i mevonshem latin apo bizantin ne formen Diavolo eshte nje pershtatje e emrit sllav por edhe me prane atij ilir Daulia.
Kurse po te marim kuptimin e emrit te pare Deboli, Depoli si qytet i Zotit, i Perendise se drites, si qytet i Diellit atehere justifikohet edhe emertimi sllav qe gjejme me vone ne formen Bozhigrad (qytet i zotit) qe mban nje fshat ne krahinen e Devolli te sotem
Etimologjia e emrit Devoll sic e trajtuam eshte e kuptueshme por historia e ketij emri me cilen gjuhe lidhet, ku e ka nisjen se ka diskutime pa dyshim te ndryshme, krahas atyre shkencore gjenden edhe hipotezave te hedhura edhe mjaft vulgarizime. Por te gjitha si ato per emertimet e lumit lart ne zonat kodrinore-malore edhe ato ne fushe mbeshteten tek kuptimi diall, demon, gogol ne gjuhen tone popullore.
Kuptimin qe duan ti japin nga thrakishtja, protobullgarishtja apo iranishtja disa studjues bullgar e maqedonas emrit Devoll mua me duken hipoteza qe shume pak e mbeshtesin trajtimin. Me vjen habi se si keta studjues sllave nuk e kane vene re emrin Barbullinje qe mbante lumi Devoll dhe qyteti mesjetar prane tij ne afersi te Karbunares se Lushnjes.
Kuptimin sllav qe mundohen te japin Devollit disa studjues tane qe kane shkruar per kete teme mendoj se eshte i gabuar se ky emer Deboli i mare si qytet i Diallit, eshte para sllav dhe vet kjo fjale ne bullgarishte e vjeter quhet Barbull por tek ne sidomos ne Myzeqe kete emer e kemi te shqiperuar edhe ne disa trajta te tjera qe do ti shpjegojme me poshte.
Qyteti Debolia qe permend Ptolemeu nuk dihet saktesisht ku ndodhet se ka dhe hipoteza te ndryshme. Nje gje dihet se ndodhet ne fisin ilir te Eordejve (Ordejte), por ne tashme e dime se kush ishin dhe ku shtriheshin Ordejte. Prandaj ne baze te mjaft te dhenave qe tashme disponojme nxjerim konkluzionin se Debolia mund te jete Barbullinja e Lushnjes. Emri i Devollit qe mban krahina e Korces eshte me i vonshem pas luftrave me romaket qe kuptohet banoret e larguar per tu mbrojtur ne thellesi te vendit, duke ndjekur rruget e vjetra qe shkonin paralel me lumin kane zene vend ne fushen e Korces dhe vendosen emrin sipas nje tradite te provuar edhe me qendrat e tjera te vendit tone. Per te argumentuar kete teze mund te nisemi nga emri me i hershem qe kemi per qytetin antik Daulia prane lumit Devoll ne dalje te grykes se Gradishtes se Lushnjes ku ai bashkohej me Apsusin (Osumin), qe mbas shkaterrimit nga fushatat e para te legjioneve romake disa banore u terhoqen dhe krijuan ne Dumre nje qender me kete emer Daullia (mbase eshte qyteti i vjeter me emrin Debolia qe na bien historianet i ngritur mbas rrenimit te Daulias) si dhe te tjeret qe shkuan prane fushes se Apollonise dhe vendosen po kete emer Daulia qe ekziston edhe sot afer qytetit te Fierit. Eshte fakt se mjaft arberesh qe u larguan ne mesjete nga zona e Myzeqese dhe shkuan ne More e ruajne edhe sot keta arvanitas kujtimin e vendeve te pareve te tyre. Kemi takuar gjate viteve te emigracionit ne Greqi ne zonen e Atikes ne Thive, Kryekuq, Varibob ne Megaros dhe ne Korinth e Lutraqi mjaft prej tyre qe mbanin mbiemrat Albani, Daullia, Belshi, Belshaku, Beleshi, Bargulli, Varxuli, Pluku, Cuko, Zogu, Diella, Gulemi, Materenga, Kuci, Laska, Kasari, Myzaqi, Kriekuqi, Kriezoti, Mulisi, Bubulina, Lutianis, Rina, Maza, Rera, Tera e tjera per te cilet kemi bere nje studim me interes historik.
Tek emri i vjeter Daulia qe mbante nje qytetit i Taulantise une mendoj se kemi te bejme mbase me nje sinonim a dicka tjeter simbol pagan qe lidhet me Diallin. Kjo sepse lekura qe perdoret per te bere zhurmen e daulles eshte prej kafshesh, dhish e cjeper qe jane dhe simbol i se keqes, perfytyrimi i djallit ne mitologjin tone ilire dhe ballkanike paraqitet me tipare cjapi. Ky emer Daulia eshte me i hershmi qe na bien autoret antike rreth 400 vjet pare se Ptolemeu te na sjelle emrin Deboli por pa percaktuar pozicionin e tij, kur dhe vet qytetin e vjeter te Daulies na e vendos gabimisht ne breg te Vjoses antike. Tek emri i ketij qyteti te vjeter ne shohim me drejt tashme kuptimin e e plote te kesaj fjale shqipe Djall qe ne kohet qe pasojne do te kemi edhe emrat e tjere me te njejten etimologji ne gjuhe te ndryshme qe na dalin ne histori. Ky eshte nje mendim por le tua leme per gjykim specialisteve te kesaj fushe.
Me te drejte albanologu Karl Pac i vendos Ordenjte, (Eordienjte) ne Devollin e poshtem dhe Shkumbinin e mesem. Po a e dini me konkretisht ku ndodhet kjo zone e njohur historike? E keqja eshte se ne disa harta te vjetra te sajuara per njohje para disa shekujsh kjo zone e Ordenjve gabimisht eshte vendosur shume prane liqeneve qe permendem, ne zonen Korce, Pogradec kur kjo nuk eshte e vertete edhe pse sot ekzistojne toponime te vjetra te ngjashme qe ngaterrojne studjuesit por mendoj se ato jane te kuptueshme ne lidhje me levizjet masive te njerzve ne situata te ndryshme.
Ka studjues qe e vendosin qytetin e Devollit ne Zvezde prane Korces duke u nisur nga jeteshkrimi i peshkopit Mihal te Devollit qe shkruan se me pare ky qytet quhej Selasfor (qender, qytet drite nga helenishtja) Dritembajtes (ashtu si Chrisandio (diell i arte, qytet i diellit) ne afersi te Lushnjes ne Cukas te Fiersheganit qe ka po kete kuptim. Por nuk duhet te harrojme se emri Selasfor eshte titull qe mban vendi dhe personi i rendesishem qe drejton jeten orthodhokse.
Per here te pare emrin e Devollit ne formen Deabolin na e sjell ne greqisht ne vitin 1018 historiani bizantin Cedrenus ne dek. Nr. 7 faqe 29 Dekumentave te zgjedhura te historis se Shqiperise Botimi i vitit 1962 kur perandor i bizantit ishte Vasili i II-te.
Po keshtu ne vitin 1019 sic del nga diploma e Perandorit Bizantin drejtuar Joanit kryepeshkopit te Ohrit e gjejme emrin e Devollit ne formen greke Deabolis.
Por shikojme se ne te dy keto dekumenta nuk flitet per qytet, per qender banimi por per vend, teritor.
Gati nje qind vjet me vone, ne vitin 1107 Ana Komneni permend per here te pare Devollin si lum kur flet per qytetin e Mylit ne fushen e Ilirise (Myzeqe).
Po ne kete kohe Ana Komneni e permend Devollin disa here pa e percaktuar si qytet por si nje vend ne formen Deabolis ne greqisht. Aleks Komneni shkruan ajo erdhi nga Thesaloniku nepermjet Via Egnatias permes Pelagonis dhe mori Diabolis.
Kronikani i kryqtarve Gaufredus Malaterra qe kaluan neper tokat Ilirike e quan fluvius Daemoniorum (eshte kuptimi frengjisht i lumit Devoll).
Aravantino studjues grek ne shekullin e XIX-te na jep te percaktuar dy Devolle, te madhin dhe te voglin diku ne verilindje te Korces. Po keshtu dhe studjues te tjere japin kete mendim por ka dhe hipoteza te tjera nga studjues te ndryshem, per vendodhjen e ketij qyteti ne zonen e burimeve te ketij lumi. Por ne i shtohemi mendimeve qe jepen se duhet kerkuar ky emer edhe kur lumi del ne fushen e Myzeqese qe e gjejme me trajten sllave Barbullinje por edhe ne forma e gjuhe te tjera qe do ti trajtojme me poshte.
Une bie ketu argumenta per te percaktuar qytetin e Devollit, mbase eshte ai i poshtmi por sidoqofte ka rendesi trajtimi qe i bejme dhe te dhenat qe na ndihmojne ne kete drejtim.
Kjo zone ne kohen e pushtimit bullgar do te quhet Kutmiceva qe do te thote vende te pushtuara nga gjuha protobullgare. Kjo krahine shkruajne kronikat ka tre qendra qytete kryesore qe jane Ohri, Devolli dhe Gllavenica (Ballshi i sotem)
Jemi ne kohen e carit bullgar te quajtur Boris i cili ne vitin 886 nga pagan ne besim u pagezua ne kristian me emrin Mihal dhe u shpall i madh (Balshoj) dhe i vuri emrin qendres ku u pagezua Ballsh dhe ndertoj nje kathedrale te madhe per kohen, rrenojat e se ciles ndodhen sot prane stacionit te trenit ne qytetin e Ballshit.
Zona e Mallakastres eshte padyshim pjese e ketyre tokave te reja te pushtuara nga bullgaret dhe emrat e sotem ne kete krahine jane ne masen me te madhe me origjine nga protobullgarishtja por mendoj se nuk eshte bere ndonje studim per leksikun e kesaj zone per te pare ndikimin e huazimeve sllave
Zona e Ohrit dihet se u be nje qender e rendesishme fetare ku per shume shekuj ishte qendra e kishes orthodhokse bullgare dhe kishte ne vartesi edhe teritoret e tjera perendimore te vendit tone.
Qendra e Devollit eshte ne kerkim tani dhe pse kemi disa te dhena, ajo duhet te kerkohet ndermjet Ohrit dhe Ballshit ku shume argumenta na e sjellin me prane Ballshit se sa Ohrit.
Nje mendim qendron per Devollin ne zonen e Korces por edhe pse ka disa te dhena na dalin te tjera enigma qe na bllokojne rrugen ne arsyetim dhe argument. Prandaj kete rajon do ta quajme si Devolli i siperm per ta dalluar nga nje Devoll te poshtem mbase dhe me i vjeter ne Myzeqe qe njihet sot ne formen sllave Barbullinje (ky eshte dhe Deboli qe na sjellin shkrimet e vjetra) por kemi ja larg nga ky vend nje fshat me emrin Daulia prane kodrave te Dumrese sic kemi dhe posht ne fushe dy fshatra te tjere po me emrin Daullia nje prane lumit kur ky dilte ne fushen e Libofshes dhe tjetri prane Fierit ku lumi i bashkuar Osum dhe Devoll kaloninte mbas bashkimit te tyre.
Kuptohet qe Daullia e Vanarit prane Libofshes eshte qyteti antik Daulia qe permendin autoret e vjeter Tit Livi, Ptolemeu e tjere ne kohen e luftrave te romakeve ne sulmin ndaj taulanteve. Te dy emrat e tjere mendojme se kane te bejne me levizjet e banorve te ketij qyteti me skele mbas shkatrrimit qe i bene romaket, banoret e larguar me ne perendim dhe me ne lindje ne kujtim te qytetit te dikurshem vendin e ri e quajten Daullia.
Per kohen e Borisit, kemi edhe dy vellezer Cirili e Metodit nga Selaniku si misionar bizantine qe ngarkohen me detyra kishtare e arsimore, per hartimin e alfabetit sllav dhe dy te tjere shenjtor orthodhokse sllave si Klementi dhe Nauni si nxenes te Cirilit e Metodit qe formuan alfabetin glagorik te sllaveve kurse keta te dy e quajten alfabet Cirilik per nder te Cirilit.
Dishepuj te tjere sllave si Gorazhde, Angjellari dhe Sava te kesaj tradite erdhen ne anet tona dhe vdiqen ketej, jane bere shenjtore nga kisha orthodhokse dhe eshtrat e tyre nderohen dhe ruhen ne kishat e kalase se Beratit por me sa dime nuk njihen ne zonat e tjera perrreth Korces.
Po keshtu prane lumit kur del ne fushe kemi fshatin Kozare qe mban emrin e vajzes te shenjtorit tjeter orthodhoks Gjon Vladimirit (ai mendohet duke u nisur nga mjaft dekumenta te vjetra se ishte me origjine Arberore dhe ka eshtrat ne Manastirin e shenjt prane Elbasanit kur vjen nga Tirana). Jo jarg Kozares ku bashkohen dy lumenjte Osumi dhe Devolli ndodhet fshati Gajde, ky eshte emer i vjeter protobullgar dhe me kete emer kuptohet vegla muzikore, frymore popullore e tradites sllave por eshte me kuptim mitologjik per Djallin, per nga forma e ndertimitt dhe funksionimit, me elementet perberes, lekure cjapesh a dhish dhe tingujve e zhurmave qe krijohen.
Cirili dhe Metodi vdiqen ne Moravi te Cekise por emrin Morava e gjejme edhe ne zonen e Korces por edhe ne zonen e Myzeqese jo larg nga vendi kur lumi del ne fushe, keto perqasje a kane ndonje lidhje midis tyre.
Dhe nga shkrimet e Ana Komnenit per Devollin si vend i bukur dhe pozicjon i mbrojtur mire qe per te vajtur atje duhet te kalosh neper gryka malesh te pa kapercyshme lehtesisht, per mua eshte e kuptueshme se jane grykat e Arberit prane Dumrese (Debrese). Kete emer ta kuptojme jo sic e kane mare te tjere studjues si grykat e Dibres kur dihet se ne ato konflikte luftrash norman e bizantin jane zhvilluar larg zonave te Dibres dhe se emri Diber eshte i mevonshem dhe nuk figuron as ne dekumentat e para te regjistrimit turk te vitit 1432. Neper keto vende kalon Lumi i Devollit para se te dale ne fushe ku prane kodrave eshte dhe Barbullinja (Devolli i poshtem).
Tjeter fakt bindes per emrin e Devollit ne Myzeqe eshte shkrimi i Pahimerit se ne mesjete ai permend edhe nje fortese afer Devollit te quajtur kalaja e Cernikut (fortesa ne fakt eshte ne Karbunare te Lushnjes). Zllatacki studjues bullgar kete te dhene e mer per Cerrikun ne Gostime por ne fakt kjo nuk qendron. Ne krahinen e Devollit te sotem ne Korce eshte nje mal me kete emer por nuk ka asnje te dhene qe te kete patur ketu fortese sic permend Gj. Pahimeri, pra kuptohet se ai e ka fjalen per Devollin e poshtem ku kalonte lumi ne Myzeqe (mendoj se ketu Pahimere nuk permend qytet por mund te kuptohet lume).
Dhe shkrimet e autorit bizantin te mesjetes Joannes Skylitzes kane interes per trajtesen tone kur flet per vdekjen e Ivanit (Gjon Vladimirit) dhe largimin e Ivacit, ushtarakut bullgar qe shkon ne nje mal te larte qe quhet Vrohot (emer helen qe do te thote shkemb ne shqip), ku kishte kopshte dhe oborre shume te bukura. Kurse perandorit bizantin i terhoqi vemendje veprimi i Ivacit per reagim dhe ktheu rrugen e tij per ne Devoll. Ky Vrohot per mua eshte shkembi i Dragotit ne Dumre ne gryken e lumit kur vjen nga lugina e begatshme e Suloves ne te cilen sot dallohen qarte rrenoja te shumta objektesh te jetes ne kohet e vjetra por te pa studjuara, jo larg Devollit te poshtem ne Myzeqe. Dhe kuptimi i tij si shkembi i mikut, trimit na afron ne kete mendim.
Po keshtu kemi zonen e Sinjes prane Beratit qe te kujton fshatin Sinice prane Devollit te siperm kjo fjale do te thote vend i keshtjelles (dikur ishte fortesa e Dimalit me vone i quajtur Kodrani sot eshte Crotina ne Allambres)
Eshte e veshtire per tu kuptuar se emri Devoll sic shkruajne disa, u vu per shkak te herezive (djajve ne veprime antikristiane) te banorve ne ato kohra kur dihet se emri eshte me i vjeter ne kohe.
Ne vitin 1084 kur perandori bizantin Aleks Komneni ishte ne Durres ne fushaten kunder normaneve, peshkopi i Ohrit Theophylacktus, falenderon perandorin sepse kishte ngritur shpirtrat e Prespes dhe Diabolis, kurse perandori peshkopit te Diabolisit (qytetit te Djallit) i drejtohet si Diabolygyres (qe mund te perkthehet si te reformuar nga Djalli shkruan studjuesi Hammond) ne dime nga Ana Komneni se kjo peshkopate quhej e Diaboleus me heret ne kohe dhe ky mendin i Hammond nuk qendron.
Autori Hammond i shkrimeve mbi pikturat ne shkembin e fshatit Tren shprehet se gjithashtu nuk perjashtohet mundesia qe te kete pasur nje qytet te quajtur Diabolis por deri tani nuk eshte identifikuar. Per mua eshte gabim konkluzioni qe nxjerr Hammond ne emertimin ne kete rast te Diabolygyres si i shpetuar nga e keqja e Diallit, heretia bogomile qe ishte e njohur ne ate kohe nga nderhyrja e ushtrise bizantine qe kish prure ne keto ane Perandori.
Tjeter eshte falenderimi i Theofilakut per perandorin kur ky ishte ne Durres ne lufte me normanet, ai ka te beje me ngritjen e shpirtrave te zones, shpresen e rritur te kristianeve kunder normaneve dhe jo kunder heretikeve, gjoja se perandori kishte luftuar herezine ne Prespe dhe ne Diabolos gje qe nuk permendet si veprim i kryer nga ushtria bizantine ne kete rast.
Ne dekumentin nr. 40 faqe 87 te librit Dekumenta te zgjedhura historike Shqiptare kemi Diplomen e Ivan Asenit te II-te per Raguzianet. Ne kete shkrim kemi permendje te vendeve te Devollit dhe jo qytet ne vitin 1230
Ne dokumentin nr. 41 viti 1253 Acropoliti shkruan per Arberine nen sundimin e perandoris bizantine te Nikes dhe permend ne shumes Devollet … si i madhi dhe i vogli u bene me perandorin.
Por edhe Kantakuzeni ne vitin 1336 kur shkruan per perandorin Bizantin Androniku i III-te Paleologu permend ne shumes Devollet (Deabolet) se dihet se jane dy Devolle i sipermi (prane Korces) dhe i poshtmi ose i vogli (prane Myzeqese). Dekumenti nr. 90 faqe 160 ne librin Dekekumenta te zgjedhurave te histories se Shqiperise, viti 1962 Tirane.
Zhan Klod Faveriel ne shenimet historike per Ohrin ndermjet te tjerash permend ne kohet e vjetra ne jug te liqenit te Ohrit, ne zonen e Korces emrat e vendeve si Pilon, Diavat dhe Barnitum faqe 522 (Historia me e vjeter e shqiptarve). Dime se Pilon edhe sot quhet vendi pyjor ne zonen e Devollit dhe emri Diavat eshte emri i Devollit ne kuptimin Divat qenie mitologjike, me kuptimin Djalli.
Ky emer Diavat, Divat na sjell ne kujtes emrin qe mban nje zone ne derdhjen e poshtme bregdetare te Devollit qe quhet Divjake (Divak gjendet ne regjistrimin osman te vitit 1432). A mos ketu kemi te bejme perseri me nje forme te tjeter te emrit Djall ne gjuhen sllave. Ne anen perendimore te kodrave te Divjakes eshte vendi i tempullit Shenbarba (kuptohet e shqiperuar nga Shenbarbulla). Dikur kjo zone sipas Jul Cezarit mbante emrin latin Asparagum me kuptimin bimesi e eger, bimesi dredhese.
Nga sa trajtuam per emrin Devoll kuptohet tashme se cila eshte etimologjia e tij. Por na mbetet te gjejme historine e vendosjes se ketij emri te vjeter ilir.
Nuk dime kush e ka mbajtur me heret kete emer, lumi, vendi apo qyteti. Per lumin tani e dime sic dime dhe vendin me emrin Devoll por per qytetin me kete emer nuk eshte percaktuar ende vendodhja e tij por vetem ne formen Bargulum e gjejme si qytet ne Devollin e poshtem qe njohim ne mesjete qe ndodhet ne Myzeqe prane kodrave te Dumrese sot fshati Barbullinje.
Vete fusha e Devollit do te thote fusha e Diallit. Pse ? Historiani yne, studjuesi i njohur Mojkom Zeqo mendon se per shkak te herezise bogomile por per mua kjo nuk qendron se emri eshte me i vjeter ne kete zone. Duhet kuptuar se emri Devoll nuk eshte emer me etimologji helene, latine, as sllave por nje emer ilir dhe kete emer te huajt do ta quanin me emrat ne gjuhen e tyre duke ruajtur etimologjine. Keshtu qe emrin Devoll qe e gjejme edhe ne gjuhen sllave me poshte ne zonen e Myzeqese ne formen Barbullinje por edhe ne formen latine Diabolis, Diavolis eshte pa dyshim deformim i emrit te vjeter antik ilir Daulia qe ka kuptimin sic e shpjeguam me lart te Djallit
Dhe legjenda e rrezimit te Luciferrit nga qelli, ne piken e sotme Zvezda qe do te thote yll e qe me pare quhej Selasfor (a mos kemi te bejme ne kete rast me qytetin e drites, qender e drites, Chrisiandion, Ilionin antik prane Devollit kur ky del ne fushe, ne kuptimin zjarmbajtes), qe eshte epitet i kryengjullit Luciferr, te rrezuar nga Zoti dhe mund te jete edhe ne zonen tjeter te Myzeqese ne Devollin e Poshtem (A mos duhet pare edhe ne kete rast emri i qytetit te Lushnjes nga kjo origjine kur dihet se mbi malin e qytetit ndodhen rrenojat e nje faltoreje me te medha te zones, emri i se ciles ka nje etimologji me ate te qytetit Lushnje.)
Ne dek nr. 43 te vitit 1257-8 ne kryengritjet e arberve kunder perandorit te Nikese, historiani bizantin G. Acropolites na permend Devollin si qytet i fortifikuar qe Sebastokratori deshte ta pushtonte me maqina luftarake.
Ne perkthim eshte mare ne ndonje rast si fortese, si keshtjell por edhe ne disa raste si qytet. Nuk duhet mare pa tjeter kjo fortifikate edhe si qytet sic e kane mare disa studjues. Mund te jete ndonje keshtjelle e zones se Devollit por jo qytet ne kuptimin e mirefillte.
Si perfundim mund te themi se emri Devoll eshte me i hershem se sa e sjell Ana Komneni apo Hamond qe studjon pikturat. Mendimi se emri ka ardhur nga herezia bogomile nuk qendron. Keta vet shkruajne per vendet dhe qytetitn e Devollit qe ekzistonin ne ato kohra ishte me i hershem. Emri eshte me origjine ilire dhe me vone latinet ja ruajten kuptimin ne gjuhen e tyre ne emrin ne formen Diavolo. Emrin greqisht te tij nuk e kemi (Djalli ne greqisht quhet Satana,Sotana mbase eshte deformuar ne formen Seman. Ne Myzeqe fisit qe vrau Shen Kozman ju nderrua nga populli mbiemri nga Soto ne Sema dhe fshati ne rrjedhen e poshtme kur u bashkuan lumenjte mori emrin Seman mbase ka nje lidhje veprimi ketu me djallin) por kemi vazhdimsine e tij ne formen sllave Barbullinje kur lumi del ne Lushnje, por kemi edhe formen shqipe mbase dhe keltishte Gogol te djallit ne Gryken e Gradishtes ku kalonte dikur lumi, ashtu sic kemi edhe emrin Babunje te shqiperuar nga sllavishtja po me kuptimin Djall te nje fshati mbi rrenojat e Daulias se lashte.
Ne shkrimet e vjetra Hesiodi, Straboni dhe te tjere kur flasin per tempullin e Dodones na sjellin te dhena per vendet perreth ketij Tempulli por deri me sot akoma studjuesitt nuk kane mundur te percaktojne drejt vendodhjen e tij. Mjaft te dhena ne rajonin qe mendojne ata se tempulli i Dodonit gjendet ne perendim te Janines nuk perputhen. Te dhena konkrete tregojne sic i pershkruajne te vjetri se duhet kerkuar ne nje zone tjeter qe historikisht eshte njohur si vend tempull i larte natyror, si fron i larte i Perendive, mali i Baba Tomorrit sic e quan populli yne. Nga ky mal burojne vertet shume burime ujrash ashtu sic i pershkruajne autoret e vjeter dhe derdhen ne det duke kaluar neper fusha e dhera pjellore per drithra dhe vende me livadhe per kullotje, dhenesh e dhish si dhe buajsh te shumet por duke krijuar mjaft vende mocalore. Eshte nje fushe qe permban te gjitha elementet, ashtu sic pershkruhen ne aventurat e Herakliut (Herkulit). Nga mali i larte i Tomorri duket gjithe vija e bregdetit kurse nga Dodona e Janines nuk duket aspak deti dhe fushat nuk i kane ato hapsira per prodhime dhe rritje bagetish.
Edhe Sella qyteti ne kembet e Dodones mund te gjendet ne rrenojat e shumta misterioze prane Suloves por te pa studjuara akoma dhe fusha e Selopise, e lopeve sipas mjaft te dhenave mund te jete fusha e Talarve, Taulanteve, Myzeqea ne antikitet.
Vete emri Tomori si emer pellazgjik mund te kuptohet me ilirishten dhe do te thote mali i te mirave ashtu si vet fjala Dodone kuptohet qe eshte shqip dhe do te thote do duam, deshirojme dhe e gjejme ne formen me te plote ne shqip ne emrin Deserat, Deshirat si vend ku plotesohen deshirat, lutjet, te mirat. Dhe eshte kjo arsyeja qe te gjithe autoret e vjeter ne kete rajon kane vendosur fisin dhe teritoret e Deserateve. Kete emer do ta gjejme akoma edhe sot ne forma te ndryshme jo vetem prane Tomorrit por edhe me larg ne Darsi, Dumre, Sulove dhe Myzeqe qe ne mesjeten e hershme do te quheshin Timoriza (te mirat me ne shqip) kete emer e mbante kjo zone, por edhe ne sllavish ne emrin Dumre (Dobre) qe mban nje rajon mbi kodrat e Lushnjes, apo nje zone prane malit Tomorr ne formen sllave Dobrenj pa harruar edhe emrin qe mban nje liqeni i Deshirajt ne Dumre qe ka qene tempull pagan ne kohet e vjetra. Me kete arsyetim studimi kemi percaktuar edhe etimologjine e emrit Lushnje (ne formen Lusnje gjendet ne regjistrimin osman te vitit 1432), nje shkrim me mjaft vlera te reja njohese. Perroi i Krakullit duhet te kuptohet se eshte perroi qe vinte nga Tempulli, Orakulli mbi malin e Lushnjes ku rrenojat dallohen qarte edhe sot.
Ne Tomorr ndodhet edhe burimi Cudiberes apo sic i thone sot banoret lumi i djallit apo i Kucedres. Fenomeni qe ndodhte me burimin e ujit ne Tomorr ne kohet e vjetra eshte ne inciklopedite e natyres te autorve te vjeter. Dikur dukej si cudi e nje fuqie misterioze por sot me njohurite qe kemi e shpjegojme shkencerisht. A mos eshte ky burim premise per ti dhene ne antikitet kete emer gjithe lumit deri ne derdhjen ne dete ku e gjejme kete emertim ne emrin Daulia prane lumit Ap-sum (ilirisht kuptimi Uj-shume). Po prane ketyre burime ne faqen perendimore te Tomorrit gjendet dhe fshati me emrin Bargullas qe sllavish do te thote Kuceder, Djall dhe emri Deserat gjendet ne formen sllave Ljubesha ne faqe te malit ashtu sic gjendet edhe emri i nje zone ne Myzeqene e poshtme me kete emer por ne forme pak te shqiperuar Ljubofsh (Libofsh).
Kemi majen e Cukes dhe emra te tjere tempujsh te vjeter si Mbrakull vend mrekullish, orakull.
Ne vitin 1805 ambasadori angles prane Ali pashe Tepelenes kur shkon nga Kastoriaja per ne Korce thot se e gjithe zona quhej Devoll por gjate gjithe kohes se sundimit turk nuk kemi asnje te dhene per ndonje qytet me emrin Devoll.
Por le te ndalemi edhe ne nje emer tjeter ne Myzeqe qe ne shume drejtime mund te na ndihmoje per te zgjidhur enigmen e Djallit.
Emri i fshatit Babunje sipas disa mundesive qe na bien emrat e hershem te ketij vendi kur dihet se dikur ne kohet antike quhej Daulia me kuptimin Djalli dhe sot aty prane ekziston perseri ky emer ne formen Daullas por edhe ne kohet e mevonshme aty prane Babunjes dhe Daullasit kemi edhe emrin Gogolas qe mban nje mehalle, fshat i vogel. Emri Babunje perdoret ne Myzeqe me kuptimin plaka te keqija te serta por ne fakt ky eshte kuptimi i Djallit ne gjinine femrore, kete emer e mban edhe nje fshat prane Vlores ne formen Babice. Eshte menduar sipas tregimeve te te moshuarve se keto fshatra ishin prone e sundimtares se Kanines qe ishte sllave dhe mjaft e keqe me banoret. Por po te shikojme edhe tempullin e Shenebarbes (Barbulles) dhe SheneDieles aty prane Grykes se Gradishtes nuk ka dyshim qe fjala Babunje eshte deformin ose shqiptarizim i fjales sllave barbull qe do te thote Djall.
Edhe ne territorin fushor prane kodrave te Ardenices jo larg nga fshati Ardenice kemi nje emer tjeter qe na con ne mendimin e drejte se kemi te bejme perseri me qenien apo sinonimin e Djallit ne formen e shqiptarizuar tashme te djallit ne emrin Bubullime. Por ceshte Bubullima per ne shqiptaret, ajo eshte zhurma e nje procesi natyror qe mbart ne vetvete teresine e te keqijave qe vijne nga fuqi te panjohura nga djajte do te thoshin njerzit e pare qe nuk i shpjegonin ndot keto fenomene. Na i shton me teper argumentin edhe tempulli kristian ne qender te fshatit qe i kushtohet nje shenjtori te kishes orthodhokse sic eshte Mihal Bubullimasi. Ky emer na kujton peshkopin, mitropolitin e Devollit Mihalin i cili ne shekullin e XII-te ka bere nje pune te madhe ne lufte me herezine bogomile ne rajonet e Devollit te siperm dhe ka lene nje jeteshkrim me te dhena historike. Zona e Bubullimes ka patur fshatra te shumte qe ne kohet e vjetra, aty ndodhej Eskaj, Kadipashaj (ketu ndodhet nje tempull i vjeter orthodhoks me vlera historike), Imshta, Halilaj, Rrapeza e tjera. Kocaj, Gjaza, Kamcishti (ne mesjete nxirej kripe minerale), Mejkashi (ketu ndodhet nje mejkan, vend i shenjte i koherave te vjetra, mendohet se eshte dhe vendlindja e Nikolla Mejkashit, klerikut qe mori pjese ne kuvendin e Arberit,
Keshtu emerin e Djallit si qenie mithologjike e gjejme ne forma te larmishme ne gjuhen shqipe te banorve te zones Myzeqese edhe ne gjuhe te tjera te popujve perrreth.
Dialli si emer shqip ne format qe nga me i vjetra deri ne ditet tona si Daulia, Daullia, Deboli, Deavoli, Diaboli, Diavoli, Barbull, Bargull, Barbullinj, Barba, Bargulum, Babunje, Babice, Babicke, Babie, Bubullime, Gogolas, Divakas, Dreqas, Lugat, Lanxar, Demon, Satana, Shejtan, Seman, Balaur, Dive, Devil, Kuceder, Shtrige, Lugat, Perbindesh e tjera.
Si konkluzion sot ekzistojne tre rajone gjate gjithe rrjedhes se lumit Devoll qe na shtojne me argumenta te zbardhim misterin e emrit te lumit, krahines dhe qytetit qe mbajne emrin e Devollit.
Zona e pare dhe me e hershme ne Myzeqene e Poshtme kur lumi del nga Gryka e Gradishtes, ku emri i Djallit ne formen (Daulia) gjendet para shekullit te III-te para Krishtit.
Zona e dyte na vjen pas pushtimit romak rreth shekullit te II-te pas Krishtit, emri ketu na del shqip, latinisht dhe sllavisht
Zona e trete na vjen gjate pushtimit norman dhe sundimit bizantin kryesisht i dekumentuar ne shekullin e XI-te pas Krishtit.
E gjith kjo levizje eshte e kuptueshme kur njohim historine e luftrave dhe invadimet e shumta qe vinin nga bregdeti qe i detyronte banoret te largoheshin per tu mbrojtur ne zonat malore qe ishin me te favorshme ne kesi rastesh duke percjelle keshtu edhe traditen dhe kujtesen per origjinen.
Mihal Llaqi Jano
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
Shiko profilin e anėtarit
 
Disa tempuj te vjeter ne Myzeqe, Barbullinja, Bubullima, Babunja, Divjaka dhe Krakulli
Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye 
Faqja 1 e 1
 Similar topics
-
» Veshje Popullore Shqiptare
» Disa nga vetite dhe vlerat e Ftoit
» Kasolle e vjeter
» DISA ASPEKTE TĖ EPIKĖS HISTORIKE NĖ KĖNGĖT POPULLORE SHQIPTARE
» Tekste kėngėsh tė vjetra

Drejtat e ktij Forumit:Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi
LUSHNJA PORTAL :: ē'eshtja kombetare :: Historia shqiptare-
Kėrce tek:  
Free forum | © phpBB | Forum mbėshtetės | Report an abuse | www.sosblogs.com